Angielskie „th” ma 2 wymowy: bezdźwięczny dźwięk /θ/, jak w think, oraz dźwięczny dźwięk /ð/, jak w this. W obu przypadkach czubek języka lekko dotyka górnych siekaczy lub wysuwa się między zęby. Różnicę uzyskasz głównie przez włączenie albo wyłączenie drgania więzadeł głosowych.
Angielskie „th”: dwa fonemy, nie jedna głoska
Zapis th nie wskazuje jednej, zawsze takiej samej głoski. Angielskie th może oznaczać /θ/ albo /ð/. Pierwszy fonem jest bezdźwięczny, czyli podczas jego wymawiania więzadła głosowe nie drgają. Drugi jest dźwięczny: przy tym samym zbliżonym ułożeniu języka pojawia się drganie głosu.
Więcej na ten temat: Cambridge B2 First
W analizie opartej na Carnegie Mellon University Pronouncing Dictionary i nielematyzowanej liście frekwencyjnej British National Corpus /ð/ stanowiło 2,95% wszystkich analizowanych fonemów, czyli około 29 500 wystąpień na milion fonemów. /θ/ odpowiadało za 0,41%, czyli około 4 100 wystąpień na milion. Dane obejmowały 81 milionów analizowanych wystąpień słów, a ręcznie sprawdzono najczęstsze słowa obejmujące 47 milionów wystąpień.
Nie wystarczy zapamiętać, że litery th brzmią „jak polskie t” albo „jak f”. Takie uproszczenia usuwają dentalne, czyli zębowe, ułożenie języka.
Jak ułożyć język
Najpierw ustaw czubek języka przy zębach. Może on lekko dotknąć wewnętrznej krawędzi górnych siekaczy i oprzeć się na krawędzi dolnych siekaczy. Możesz też delikatnie wysunąć czubek między zęby. Nie zaciskaj szczęki i nie przygryzaj języka.
Przy /θ/ język tworzy wąską szczelinę, przez którą przechodzi powietrze. Przy /ð/ ułożenie jest bardzo podobne, ale więzadła głosowe drgają. W typowej wymowie amerykańskiej /ð/ może być bardzo słabym aproksymantem, z niewielkim tarciem. Najważniejszy test jest prosty: przyłóż palce do krtani i porównaj dźwięk θ z dźwiękiem ð. W obu przypadkach chodzi o 2 różne fonemy, które wymagają podobnego ustawienia języka.
Nie zastępuj kontaktu języka z zębami samym ruchem warg. Wargi mogą pozostać lekko rozchylone, a powietrze powinno przepływać przez szczelinę przy czubku języka. To odróżnia angielskie th od /f/, który jest typową zamianą /θ/ w wymowie uczących się.
Bezdźwięczne /θ/
Dźwięk θ wymawiaj bez drgania głosu. Ułóż język przy siekaczach, zostaw wąską szczelinę i wypuść powietrze. Gdy dotkniesz krtani, nie powinno pojawić się wyraźne wibrowanie. Nie zamieniaj tego fonemu na /t/, ponieważ taka zamiana usuwa dentalne ułożenie języka. W analizowanej próbie /θ/ stanowiło 0,41% wszystkich fonemów.
Na początku wyrazu ćwicz thin, thick, thumb i thorn. W środku sprawdzą się method, author, ether oraz Cathy. Na końcu użyj słów myth, smith, math i both. W słowie three wymowa th po angielsku zaczyna się właśnie od /θ/, a nie od /f/.
Dźwięczne /ð/
Dźwięk ð wymaga niemal tego samego ułożenia języka, lecz tym razem włącz głos. Czubek języka lekko dotyka wewnętrznych krawędzi górnych i dolnych siekaczy, a więzadła głosowe drgają. Nie zastępuj go /d/, ponieważ taka zamiana usuwa dentalne ułożenie języka. W analizowanej próbie /ð/ stanowiło 2,95% wszystkich fonemów.
Na początku wyrazu ćwicz this, these, though i then. W środku powtarzaj worthy, leather, either oraz breathing. Na końcu znajdziesz ten dźwięk w seethe, breathe, loathe i smooth. W słowie either spotkasz wymowę /ˈiːðər/ lub /ˈaɪðər/; w obu wariantach środkowe th oznacza /ð/.
Procedura ćwiczeń od izolacji do zdań
Pracuj w 5 etapach. Każdy etap ma inny cel: najpierw kontrolujesz sam dźwięk, potem jego połączenie z samogłoską, pozycję w słowie i kontrast, a dopiero na końcu tempo całego zdania.
- 1. Izolacja: wypowiedz kilka razy długie /θθθ/, a następnie /ððð/. Przy /θ/ sprawdź brak drgań krtani, przy /ð/ ich obecność.
- 2. Sylaby: połącz każdy dźwięk z samogłoskami. Pilnuj, aby język pozostał przy zębach także wtedy, gdy przechodzisz do samogłoski.
- 3. Słowa: ćwicz początek, środek i koniec wyrazu. Zacznij od thin, method, math, a potem przejdź do this, either, smooth.
- 4. Minimalne pary: powtarzaj pary różniące się pierwszym dźwiękiem, na przykład thin–fin i they–day. Najpierw przesadnie wyraźnie, później w zwykłym rytmie.
- 5. Zdania: czytaj wolno, nagraj swoją wymowę, a następnie powtórz zdanie w naturalnym tempie. Nie skracaj ruchu języka tylko dlatego, że mówisz szybciej.
Przykłady z tłumaczeniem i typowe zamiany Polaków
Najczęstsze błędy polegają na zastępowaniu /θ/ przez /f/ lub /t/, a /ð/ przez /d/ albo /z/. Wtedy znika dentalne ułożenie języka. Kontrast three–free może zmienić „trzy” w „wolny/darmowy”, a thin–fin odróżnia „cienki” od „płetwy”. Przy /ð/ para they–day pokazuje różnicę między „oni” a „dzień”.
| Kontrast lub słowo | Fonem | Pozycja | IPA | Znaczenie | Częstość fonemu w próbie |
|---|---|---|---|---|---|
| thin–fin | /θ/ | początek | /θɪn/ – /fɪn/ | cienki – płetwa | /θ/: 0,41% |
| three–free | /θ/ | początek | /θriː/ – /friː/ | trzy – wolny/darmowy | /θ/: 0,41% |
| this–dis | /ð/ | początek | /ðɪs/ – /dɪs/ | to/ten – forma nieużywana w standardowym angielskim | /ð/: 2,95% |
| they–day | /ð/ | początek | /ðeɪ/ – /deɪ/ | oni – dzień | /ð/: 2,95% |
| method | /θ/ | środek | /ˈmeθəd/ | metoda | /θ/: 0,41% |
| either | /ð/ | środek | /ˈiːðər/ lub /ˈaɪðər/ | którykolwiek z dwóch | /ð/: 2,95% |
| math | /θ/ | koniec | /mæθ/ | matematyka | /θ/: 0,41% |
| smooth | /ð/ | koniec | /smuːð/ | gładki | /ð/: 2,95% |
Częstości podano jako udział fonemów w analizie opartej na słowniku CMU i liście frekwencyjnej BNC; wartości procentowe odpowiadają w przybliżeniu 4 100 i 29 500 wystąpieniom na milion analizowanych fonemów, a nie częstości poszczególnych słów na milion słów korpusu.
Na zakończenie przeczytaj dwa zdania: Three thin thieves thought Thursday was healthy oraz They said that those clothes were smooth. Najpierw wypowiadaj je wolno, zatrzymując się po każdym słowie, a później zwiększaj tempo bez przesuwania języka z pozycji przy zębach.
Jeśli nie potrafisz uzyskać stabilnego ułożenia języka albo wymowa powoduje ból, nie forsuj ćwiczeń; w przypadku utrwalonych trudności artykulacyjnych warto skonsultować się z logopedą, ponieważ ten artykuł nie zastępuje indywidualnej diagnozy.
Najczęstsze pytania
Jak poprawnie wymawiać „th” po angielsku?
Wysuń czubek języka lekko między zęby albo oprzyj go o ich wewnętrzną krawędź. Wypuść powietrze dla /θ/; dla /ð/ zachowaj podobne ułożenie, ale włącz drganie głosu.
Czym różni się /θ/ od /ð/?
/θ/ jest bezdźwięczne, jak w think i three; /ð/ jest dźwięczne, jak w this i they. Sprawdź różnicę, przykładając palce do krtani: przy /ð/ powinny pojawić się drgania.
Dlaczego Polacy wymawiają „th” jak „f” lub „d”?
Polski nie ma tych dwóch angielskich fonemów jako odrębnej pary, więc uczący się często wybierają najbliższe znane im spółgłoski. Trzeba świadomie przesunąć język do zębów i nie zamykać przepływu powietrza.
Jakie słowa najlepiej ćwiczyć na angielskie „th”?
Zacznij od krótkich słów z wyraźnym dźwiękiem: think, thin, three, thumb oraz this, they, those, then. Następnie ćwicz środek i koniec wyrazu: method, author, either, math, both, smooth.
Źródła
- 11.2.3 Dental Fricatives: /θ, ð/ – An Introduction to American English Phonetics — University of Groningen Open Textbooks, 2026, rozdział 11.2.3
- Relative Frequencies of English Phonemes — CMLOEGCMLUIN, 2012, analiza CMU Pronouncing Dictionary + BNC
- Frequency lists for WFWSE — UCREL, Lancaster University, 2026, listy frekwencyjne BNC
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
